Maðurinn á forsíðumyndinni, sem stendur stoltur við flottu skellinöðruna sína, hét Guðmundur Pálsson.
Hann var verkamaður og sjómaður (f. 25 mars 1914, d. 28 okt. 1975) en hann var ætíð kallaður Gvendur í Bænum, á mínum barnæsku árum heima á Sigló. Hann er með eindæmum eftirminnilegur karakter og til eru margar merkilegar sögur af honum og verður hér neðar minnst á nokkrar af þeim.
Forsíðu ljósmyndin er fengin að láni úr grein sem Siglfirski sögumaðurinn Leó Ólason skrifaði um minningar varðandi ferðalag sitt sem smágutti, frá ömmu sinni upp á Hverfisgötu og niður undir Hafnargötubakkann með kleinur í poka, sem hann vildi gefa Gústa Guðsmanni, en þar nefnir Leó að hann hafi mætt Gvendi í Bænum á reiðhjóli og segir að hann sé á þessum tíma hálfhræddur við karlinn:
“Þegar ég ætlaði yfir Suðurgötuna fyrir sunnan Bakkabúðina, sá ég að það kom maður hjólandi neðan úr bæ. Ég vissi að þessi maður var kallaður “Gvendur í bænum” og einhvern tíma hafði ég heyrt að hann ætti annað hvort riffil eða haglabyssu nema það hafi verið hvoru tveggja…
… Það var ekki fyrr en löngu síðar að ég vissi að þetta var fínasti karl og ekki nokkur ástæða til að vera neitt smeykur við hann.“
Hérna er Leó í sínum barnalegu minningum að ýja að orðrómnum, sem fór oft um bæinn að Gvendur í Bænum gat, rétt eins og Gústi Guðsmaður, verið nokkur “SKOTGLAÐUR” og átt það til að skjóta úr riffli á allt og ekkert innan bæjarmarka.
Sögu umhverfið sem tengist Gvendi í Bænum. Ljósmyndari: Steingrímur Kristinsson.
Sjá meira hér um Gústa Guðsmann og kleinurnar:
Sjálfur hef í í annarri eigin sögu um “Undraheim bryggjuguttana heima á Sigló“, minnst á Gvend í Bænum með Þessum orðum:
“Fyrir framan Langa Gráa síldarbrakkann sést í lítinn skúr sem Gvendur í Bænum átti afdrep í og létum við hann alveg eiga sig, því Gvendur var alltaf svo góður við okkur og hjálpaði okkur að lagfæra reiðhjól og skellinöðrur í öðrum skúr við íbúðarhúsið sitt uppá Laugarveg.”
Gonnan mín!
Á Síldarminjasafni Íslands er varðveitt svokölluð bátaskúffa, sem tilheyrði lita trilluhorninu hans Gvendar í Bænum og þar segir eftirfarandi í texta.
“… Hann talaði alltaf um ,,gonnuna” sína og átti þá við litla bátinn sem hann gerði út í dagróðra. Samkvæmt Íslenskri orðsifjabók, 1989 merkir orðið gonna: ,,skip (8-20 lesta eða meir). Orðið virðist hálfgert lastyrði, haft um fremur stóran og klunnalegan bát. Uppruni óviss.” (1989:269). Gvendur hefur líklegast notað gælunafnið gonna um litla bátinn sinn sem öfugmæli. Eins og sjá má á skrúfunni hefur báturinn ekki verið stór. Skrúfan er af minnstu gerð. Njörðu Jóhannson, bátasmiður á Siglufirði hefur skoðað gripinn og gat bætt þeim upplýsingum við að afi hans hefði lagað bátsskrúfuna til…”
Reiðhjól og skellinöðrur voru hans líf og yndi
Vilhjálmur Sigurðsson situr á bögglaberanum og Matthías Jóhannsson á sendils reiðhjólinu. Alfonshúsið við Gránugötu í baksýn. Ljósmyndari: Ókunnur. Ljósmyndasafn Siglufjarðar. Sjá fleiri myndir af t.d. reiðhjólum hér: SIGLFIRSK FARARTÆKI OG ÝMIS SKRAPATÓL. 2 HLUTI. 65 MYNDIR
Ég minnist þess að sem 7-8 ára smágutti að þá fór ég í mína fyrstu heimsókn í verkstæðisskúrinn hjá Gvendi. Sjálft íbúðarhúsið, Laugarvegur 3, sem þá þegar, var orðið nokkuð gamalt og slitið, stóð neðan við götuna, en það var gengið inn í garðinn frá Vennastíg.
Bankaði og Gvendur kom til dyra íklæddur gallabuxum og svartri skyrtu og peysu UNDIR skyrtunni, en þannig var hann oft klæddur. Hann kom strax út og gekk haltrandi með mér yfir í viðgerðaskúrinn og hjálpaði mér að stytta reiðhjólakeðju og skellti henni síðan á hjólið mitt líka með bros á vör. Síðan spjölluðum við mikið um allt mögulegt forvitnilegt fyrir börn sem var þarna í þessum skúr, allskyns verkfæri og reiðhjóla dót og 3 – 4 flottar skellinöðrur í heilum og hálfum pörtum. Það getur verið að mér misminni, en þarna hékk einnig undir rjáfrum í skúrnum, flottur lítill bátur.
Á barnæskuárum mínum í suðurbænum leitaði ég oft til Gvendar með ýmisskonar reiðhjólavandræði, en hann lést áður en ég náði að komast á skellinöðrualdur. Átti mér samt eldri skellinöðru vini sem fóru oft í viðgerðarvandræðum sínum til Gvendar og hann tók alltaf vel á móti öllum.
Í spjalli við góða Laugarvegs vinkonu, minntist hún með hlýju á margar góðar reiðhjóla viðgerðastundir hjá Gvendi í Bænum og hún sagði mér að þegar mamma hennar var að útbúa slátur á haustin, þá vildi hún alltaf leggja undan nokkra sláturkeppi og svo skrapp hún með þá í heimsókn til karlsins og þakkaði honum kurteislega fyrir reiðhjóla viðgerðir sumarsins.
Þetta var nokkuð algengt, margir suðurbæjar nágrannar, fóru í heimsóknir og gáfu honum smágjafir, því okkur þótti mjög svo vænt um þennan mann.
Þessi Vennastígs skúr, reiðhjól og skellinörður voru hans líf og yndi og ég minnist þess vel hversu barngóður hann var, kannski vildi hann einfaldlega sjálfur vera barnasál… í fullorðnum líkama.
Magnús Pálsson á flottri NSU skellinöðru á Eyrargötunni. ( Líklegast heitir naðran NSU Quickly ) Ljósmyndari: Kristfinnur Guðjónsson. Samkvæmt nokkuð áráðanlegum heimildum sem bárust pistla höfundi var hægt að panta svona skrapatól hjá Fálkanum í Reykjavík 1957, fyrir aðeins kr. 5.550.
Eftir að móðir hans lést, (1964) bjó hann þarna einn til æviloka minnir mig og mér er það minnisstætt að garðurinn var í mikilli órækt og húsið var umkringt risavaxinni hvönn, það sást vart í þetta gamla litla bárujárnshús frá Laugarveginum.
Bryggjuskúra sumarbústaður
Við suðurbæjarguttar vorum lengi vel með einhverskonar bryggjuleikja aðalbækistöð í Langa Gráa síldarbrakkanum. Þar beint fram af, var áðurnefndur bryggjuskúr Gvendar í Bænum og það kom fyrir að við heyrum skyndilega skothvelli og sat karlinn þá utan við skúrinn og skaut á rottur sem voru að þvælast í fjöruborðinu við Svarta skúrinn, eða svo skaut hann á gamla bryggjustaura, sér til leiks og ánægju og hann var alveg djöfullega hittinn.
Þessi skúr var eins og “bryggju sumarbústaður” fyrir karlinn og við settumst oft hjá honum og spjölluðum við hann. Í skúrnum voru veiðarfæri fyrir gonnuna hans og allskyns dót, sem hann hafði safnað að sér og rámar mig í t.d. hákarla kjálka með stórum beittum tönnum.
Smá saman eyðilögðust bryggjurnar þarna meira og meira og að lokum var einungis eftir lítil örmjó brú, yfir á bryggjuskúra eyjuna hans Gvendar í Bænum.
